Sống khoẻ

Tăng huyết áp thứ phát là gì? Nguyên nhân và cách điều trị như thế nào?

1. Thế nào là tăng huyết áp thứ phát?

Tăng huyết áp thứ phát là huyết áp cao gây ra bởi một vấn đề y tế. Tăng huyết áp thứ phát khác với loại tăng huyết áp thông thường (cao huyết áp vô căn), thường được gọi đơn giản là tăng huyết áp. Khái quát tăng huyết áp, còn được gọi là tăng huyết áp vô căn, không có nguyên nhân rõ ràng và được cho là liên quan đến di truyền, chế độ ăn uống, thiếu tập thể dục và bệnh béo phì.

Tăng huyết áp thứ phát là huyết áp cao gây ra bởi một vấn đề y tếTăng huyết áp thứ phát là huyết áp cao gây ra bởi một vấn đề y tế

Tăng huyết áp thứ phát có thể được gây ra bởi vấn đề có ảnh hưởng đến thận, động mạch, tim hoặc hệ thống nội tiết. Tăng huyết áp thứ phát cũng có thể xảy ra trong thai kỳ.

Điều trị tăng huyết áp thứ phát thích hợp thường có thể kiểm soát cả hai điều kiện cơ bản và huyết áp cao, làm giảm nguy cơ biến chứng nghiêm trọng – bao gồm cả bệnh tim, suy thận và đột quỵ.

2. Nguyên nhân tăng huyết áp thứ phát

Một số vấn đề có thể gây tăng huyết áp thứ phát. Chúng bao gồm:

  • Biến chứng của bệnh tiểu đường (bệnh thận do tiểu đường). Bệnh tiểu đường có thể làm hỏng bộ lọc của hệ thống thận, có thể dẫn tới huyết áp cao.
  • Bệnh thận đa nang. Trong điều kiện được thừa kế này, u nang trong thận ngăn ngừa thận hoạt động bình thường, và có thể làm tăng huyết áp.
  • Bệnh cầu thận. Thận lọc bằng cách sử dụng các bộ lọc có kích thước nhỏ gọi là cầu thận, đôi khi có thể trở nên viêm. Nếu cầu thận bị viêm không thể làm việc bình thường, có thể phát triển tăng huyết áp.
  • Tăng huyết áp do hẹp động mạch thận (Renovascular). Đây là một loại tăng huyết áp thứ phát do hẹp một hoặc cả hai động mạch dẫn đến thận. Tăng huyết áp do hẹp động mạch thận có thể gây ra tăng huyết áp nặng và tổn thương thận không thể đảo ngược. Nó thường gây ra bởi cùng loại mảng chất béo có thể gây hại động mạch vành (xơ vữa động mạch) hoặc tình trạng mà trong đó các cơ và các mô sợi của thành động mạch thận dày lên và cứng lại (loạn sản sợi cơ).
  • Hội chứng Cushing. Trong điều kiện này, thuốc corticosteroid, khối u tuyến yên hoặc các yếu tố khác làm cho tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều các hoóc môn cortisol. Điều này làm tăng huyết áp.

Người mắc hội chứng Cushing có thể bị tăng huyết áp thứ phátNgười mắc hội chứng Cushing có thể bị tăng huyết áp thứ phát

  • Cường aldosterone. Trong điều kiện này, một khối u ở tuyến thượng thận, tăng sự phát triển của các tế bào bình thường trong tuyến thượng thận hoặc các yếu tố khác làm cho tuyến thượng thận phát hành quá mức của hormone aldosterone. Điều này làm cho thận giữ muối và nước và mất nhiều kali, làm tăng huyết áp.
  • U tuyến thượng thận. Khối u hiếm gặp thường được tìm thấy trong tuyến thượng thận, tăng sản xuất của các hormone adrenaline và noradrenaline, có thể dẫn đến tăng huyết áp.
  • Vấn đề tuyến giáp. Khi tuyến giáp không sản xuất đủ hormone tuyến giáp (hypothyroidism) hoặc sản xuất quá nhiều hormone tuyến giáp (cường giáp), huyết áp cao có thể xẩy ra.
  • Cường cận giáp. Tuyến cận giáp điều chỉnh nồng độ canxi và phốt pho trong cơ thể. Nếu tuyến tiết ra quá nhiều hormone cận giáp, lượng canxi trong máu tăng lên – gây nên tăng huyết áp.
  • Hẹp động mạch chủ. Với lỗi này khi sinh ra, động mạch chủ bị thu hẹp. Điều này buộc tim phải bơm mạnh hơn để máu qua động mạch chủ và đến phần còn lại của cơ thể. Điều này, làm tăng huyết áp – đặc biệt ở tay.
  • Ngưng thở khi ngủ. Trong điều kiện này, thường được xác định bởi ngáy nặng, thở nhiều lần dừng lại và bắt đầu trong khi ngủ, có nghĩa là không nhận đủ oxy. Không nhận đủ oxy có thể làm hỏng lớp lót của thành mạch máu, có thể làm cho các mạch máu kém hiệu quả trong việc điều chỉnh huyết áp. Ngoài ra, ngưng thở khi ngủ gây ra một phần của hệ thần kinh hoạt động quá mức và phát hành hóa chất nhất định làm tăng huyết áp.
  • Bệnh béo phì. Khi trọng lượng tăng, lượng máu lưu thông trong cơ thể tăng lên. Điều này đặt thêm áp lực lên thành động mạch, tăng huyết áp. Ngoài ra, trọng lượng thừa thường được kết hợp với sự gia tăng nhịp tim và giảm công suất của các mạch máu vận chuyển máu. Tất cả những yếu tố này có thể làm tăng huyết áp.
  • Mang thai. Mang thai có thể làm cho tăng huyết áp nặng thêm, hoặc có thể gây tăng huyết áp.

Mang thai có thể làm tăng huyết ápMang thai có thể làm tăng huyết áp

  • Thuốc và bổ sung. Thuốc theo toa khác nhau – từ thuốc giảm đau đến thuốc chống trầm cảm và thuốc được sử dụng sau khi cấy ghép nội tạng – có thể gây ra hoặc làm nặng thêm bệnh huyết áp cao ở một số người. Thuốc tránh thai, thuốc thông mũi, bổ sung một số thảo dược, bao gồm cả nhân sâm, có thể có tác dụng tương tự. Nhiều loại thuốc bất hợp pháp, chẳng hạn như cocaine và methamphetamine, cũng làm tăng huyết áp.

3. Triệu chứng của tăng huyết áp thứ phát

Cần nghĩ đến tăng huyết áp thứ phát khi có các dấu hiệu sau:

– Tăng huyết áp xuất hiện ở người trẻ tuổi dưới 30 hoặc lớn tuổi trên 60.

– Tăng huyết áp kháng trị.

– Có các dấu hiệu tùy từng nguyên nhân tăng huyết áp:

  • Nghĩ đến hẹp mạch thận: có tiếng thổi ở bụng, tăng creatinine trên 30% khi dùng ức chế men chuyển, ức chế thụ thể, phù phổi tái phát với cơn tăng huyết áp
  • Nghĩ đến cường Aldosteron: hạ kali máu không rõ nguyên nhân
  • Tăng huyết áp do u tủy thượng thận: có các cơn tăng huyết áp kịch phát, đau đầu, vã mồ hôi, tim đập nhanh…
  • Dấu hiệu của hội chứng Cushing: béo bụng, rạn da, teo cơ, mặt tròn như mặt trăng…

4. Các biến chứng do tăng huyết áp thứ phát

Tăng huyết áp thứ phát có thể làm trầm trọng thêm tình trạng y tế cơ bản, cũng là nguyên nhân gây ra huyết áp cao. Nếu không được điều trị, tăng huyết áp thứ phát cũng có thể kết hợp với vấn đề y tế khác, chẳng hạn như:

  • Thiệt hại cho động mạch. Điều này có thể dẫn đến xơ cứng và dày lên của các động mạch (xơ vữa động mạch), có thể dẫn đến một cơn đau tim, đột quỵ hoặc các biến chứng khác.
  • Phình mạch. Tăng huyết áp có thể làm cho các mạch máu suy yếu và lồi ra, tạo thành phình mạch. Nếu vỡ phình mạch, nó có thể đe dọa tính mạng.
  • Suy tim. Để bơm máu chống lại áp lực cao hơn trong mạch, cơ tim dày lên. Cuối cùng, cơ tim dày có thể khó bơm đủ máu để đáp ứng nhu cầu của cơ thể, có thể dẫn đến suy tim.
  • Bị suy và thu hẹp mạch máu trong thận. Điều này có thể ngăn các cơ quan này hoạt động bình thường.

Tăng huyết áp thứ cấp có thể làm hẹp mạch máu trong thậnTăng huyết áp thứ cấp có thể làm hẹp mạch máu trong thận

  • Rách hoặc thu hẹp các mạch máu trong mắt. Điều này có thể dẫn đến mất thị lực.
  • Hội chứng chuyển hóa. Hội chứng này là một nhóm các rối loạn trao đổi chất của cơ thể – bao gồm cả chu vi vòng bụng tăng lên, chất béo trung tính cao, lipoprotein mật độ cao thấp (HDL), cholesterol cao, huyết áp cao, và mức insulin cao. Nếu có huyết áp cao, có nhiều khả năng có các thành phần khác của hội chứng chuyển hóa. Các thành phần khác có, nguy cơ phát triển bệnh tiểu đường, bệnh tim hoặc đột quỵ lớn hơn.
  • Rắc rối với bộ nhớ hoặc hiểu biết. Không được kiểm soát huyết áp cao cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng suy nghĩ, ghi nhớ và học hỏi. Rắc rối với bộ nhớ hoặc hiểu các khái niệm phổ biến hơn ở những người có huyết áp cao.

5. Các phương pháp chẩn đoán và điều trị tăng huyết áp thứ phát

5.1. Các biện pháp chẩn đoán

Để chẩn đoán tăng huyết áp thứ phát, bác sĩ đầu tiên sẽ đọc huyết áp bằng cách sử dụng máy đo. Bác sĩ không thể chẩn đoán bị tăng huyết áp thứ phát dựa trên mức huyết áp cao hơn so với huyết áp bình thường – có thể mất 3 – 6 lần đo huyết áp tại các cuộc hẹn riêng biệt để chẩn đoán tăng huyết áp thứ phát.

Bác sĩ cũng sẽ muốn kiểm tra các dấu hiệu khác để xác định nguyên nhân gây ra huyết áp cao. Điều này có thể bao gồm:

  • Xét nghiệm máu. Bác sĩ có thể kiểm tra natri, kali, tổng cholesterol và chất béo trung tính, và các hóa chất khác trong máu để giúp chẩn đoán.
  • Phân tích nước tiểu. Bác sĩ có thể kiểm tra nước tiểu để có thể cho thấy huyết áp cao là do một vấn đề y tế.

Xét nghiệm nước tiểu, phân tích nguyên nhân tăng huyết ápXét nghiệm nước tiểu, phân tích nguyên nhân tăng huyết áp

  • Siêu âm thận. Vì thận có liên quan đến tăng huyết áp thứ phát, bác sĩ có thể yêu cầu siêu âm thận. Trong thử nghiệm không xâm lấn, một kỹ thuật viên sẽ dùng một công cụ gọi là bộ chuyển đổi trên da. Các bộ chuyển đổi tạo ra sóng âm, các sóng âm gửi hình ảnh được tạo ra tới màn hình máy tính.
  • Điện tâm đồ (ECG). Nếu bác sĩ cho rằng chứng tăng huyết áp có thể được gây ra bởi một vấn đề tim, có thể điện tim. Trong thử nghiệm không xâm lấn này, cảm biến (điện cực) được gắn vào ngực và tay chân có thể phát hiện các hoạt động điện của tim.

5.2. Biện pháp điều trị

Điều trị tăng huyết áp thứ phát ngoài kiểm soát huyết áp còn phải điều trị nguyên nhân gây ra nó.

Các thuốc điều trị tăng huyết áp chính:

  • Nhóm chẹn kênh calci: amlodipine, nifedipin, felodipin…Có thể gây tác dụng phụ là phù chân, nhịp nhanh phản ứng.  Không được dùng Nifedipin nhỏ dưới lưỡi vì có thể gây tụt huyết áp
  • Nhóm ức chế men chuyển/ức chế thụ thể AT1: lisinopril, captopril, Vasartan, Losartan…Thường hạ áp êm dịu, tuy nhiên thuốc ức chế men chuyển có thể gây ho khan. Ức chế thụ thể thì không gây ho nhưng giá thành cao. Hiệu quả thì tương đương nhau.
  • Nhóm chẹn beta giao cảm: metoprolol, bisoprolol… Cần phải dùng bắt đầu từ liều thấp, tăng dần
  • Thuốc lợi tiểu: có nhiều nhóm thuốc nhưng thường dùng lợi tiểu thiazide. Tác dụng phụ có thể gây rối loạn điện giải và chuyển hóa.

Sử dụng thuốc trong điều trị tăng huyết ápSử dụng thuốc trong điều trị tăng huyết áp

Điều trị nguyên nhân tăng huyết áp:

Có nhiều điểm cần chú ý khi điều trị tăng huyết áp thứ phát vì nó khác với điều trị tăng huyết áp thông thường.

  • Tăng huyết áp thai kì thuốc ưu tiên là methyldopa, kế tiếp là chẹn kênh calci như nifedipin, không dùng ức chế men chuyển và ức chế thụ thể.
  • Có thể can thiệp mạch thận nếu hẹp mạch thận do loạn sản xơ cơ mạch thận.
  • Phẫu thuật nếu có u thượng thận gây tăng huyết áp.
  • Điều trị cường giáp bằng các thuốc kháng giáp trạng tổng hợp.

6. Biện pháp phòng ngừa tăng huyết áp thứ phát

Mặc dù điều trị tăng huyết áp thứ phát có thể khó khăn, làm thay đổi lối sống nếu áp lực chính trong máu cao có thể giúp đỡ. Chúng bao gồm:

  • Ăn thức ăn lành mạnh. Hãy thử phương pháp tiếp cận chế độ ăn uống để ngừng tăng huyết áp, trong đó nhấn mạnh trái cây, rau, ngũ cốc và các loại thực phẩm chất béo sữa thấp. Nhận được rất nhiều kali, được tìm thấy trong trái cây và rau quả như khoai tây, rau bina, chuối và mơ, để giúp ngăn ngừa và kiểm soát huyết áp cao. Ăn ít chất béo bão hòa.
  • Giảm muối trong chế độ ăn uống. Mặc dù 2.400 milligrams (mg) natri một ngày là giới hạn cho người lớn khỏe mạnh khác, hạn chế lượng natri đến 1.500 mg / ngày có thể sẽ có hiệu ứng mạnh mẽ hơn về huyết áp. Trong khi có thể làm giảm lượng muối ăn bằng cách giảm muối cụ thể, cũng nên chú ý đến lượng muối có trong các loại thực phẩm chế biến, như súp đóng hộp hoặc đông lạnh.

Giảm lượng muối trong chế độ ăn uống hàng ngàyGiảm lượng muối trong chế độ ăn uống hàng ngày

  • Duy trì trọng lượng khỏe mạnh. Nếu đang thừa cân, giảm thậm chí 10 pound (4,5 kg) có thể hạ thấp huyết áp.
  • Tăng hoạt động thể chất. Thường xuyên hoạt động thể chất có thể giúp giảm huyết áp và giữ cho cân nặng dưới sự kiểm soát. Phấn đấu ít nhất 30 phút hoạt động thể chất mỗi ngày.
  • Hạn chế uống rượu. Ngay cả khi đang khỏe mạnh, rượu có thể làm tăng huyết áp. Nếu uống rượu, vừa phải, đến một ly một ngày cho phụ nữ, và hai ly một ngày đối với nam giới.
  • Không hút thuốc. Thuốc lá làm tổn thương thành mạch máu và tăng tốc quá trình xơ cứng động mạch. Nếu hút thuốc, hãy hỏi bác sĩ để giúp bỏ thuốc lá.
  • Quản lý căng thẳng. Giảm căng thẳng càng nhiều càng tốt. Thực hành kỹ thuật đối phó lành mạnh, chẳng hạn như thư giãn cơ bắp và hít thở sâu. Nhận được rất nhiều của giấc ngủ có thể giúp đỡ.

Xem thêm: Tăng huyết áp nguyên phát là gì? Có nguy hiểm không?

Tags

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Close