Dinh dưỡng

Dinh dưỡng đúng cho người đang và sau điều trị ung thư

Trong quá trình điều trị bệnh ung thư rất nhiều người mắc bệnh không được chăm sóc dinh dưỡng đúng cách gây ra các ảnh hưởng xấu tới sức khỏe như sụt cân, suy dinh dưỡng, và thể lực bị suy kiệt trầm trọng. Do vậy, dinh dưỡng đóng vai trò rất quan trọng trong quá trình điều trị ung thư.

1. Chăm sóc dinh dưỡng bệnh nhân ung thư

Ung thư đang trở thành một gánh nặng ở Việt Nam cũng như trên toàn cầu. Theo Globocan 2018, tại Việt Nam mỗi năm có khoảng 164.671 ca mới mắc trong đó có khoảng 114.871 trường hợp tử vong. Phần lớn bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối đều chết vì suy kiệt, gầy sút cân trước khi qua đời do khối u ung thư.

Ngày nay, dinh dưỡng đúng cho bệnh nhân ung thư là vấn đề rất quan trọng, không thể thiếu. Đa phần bệnh nhân do thiếu hiểu biết, lo sợ bệnh ung thư phát triển hoặc tái phát nên không dám ăn uống, chế độ ăn thực dưỡng dẫn đến sụt cân, suy dinh dưỡng, ảnh hưởng đến sức khỏe và chất lượng cuộc sống cũng như không đủ sức khỏe để điều trị bệnh ung thư.

Dinh dưỡng đúngDinh dưỡng đúng cho bệnh nhân ung thư là vấn đề rất quan trọng

Tuân thủ chế độ dinh dưỡng đúng là một phần rất quan trọng trong hiệu quả điều trị bệnh ung thư. Điều trị ung thư là 1 quá trình lâu dài, gồm nhiều phương pháp, do đó việc xây dựng một chế độ dinh dưỡng hợp lý trước, trong và sau quá trình điều trị nhằm mục tiêu là tăng cường thể lực cho bệnh nhân đồng thời giảm thiểu được những tác dụng phụ không mong muốn của các phương pháp điều trị ung thư như phẫu thuật, hoá trị, xạ trị,

Để có một sức khỏe tốt, người bệnh cần phải ăn uống đầy đủ thực phẩm đảm bảo các nhóm chất: Đạm- bột đường– chất béo- các vitamin và khoáng chất… Một chế độ ăn nhiều cá, rau, ít thịt, uống nhiều nước cũng như chế độ vận động, tập thể dục thể thao hợp lý…. sẽ giúp cơ thể có đủ chất dinh dưỡng và sức khỏe để chống lại ung thư chứ không phải là “dinh dưỡng làm khối u phát triển nhanh hơn” như nhiều người vẫn lo sợ. Động viên người bệnh cố gắng tuân thủ chế độ dinh dưỡng cũng là điều rất quan trọng trong cuộc chiến đấu với căn bệnh ung thư.

2. Bệnh nhân ung thư nên kiêng ăn gì?

Những người không may mắn mắc bệnh ung thư nên tuân thủ theo quy tắc trong ăn uống là: “kiêng tùy người, kiêng tùy bệnh, kiêng tùy món và kiêng tùy lúc”. Tốt nhất cần áp dụng quy tắc này trong thời gian dài để giúp quá trình điều trị được thuận lợi, sức khỏe dần hồi phục và kéo dài thời gian sống.

2.1. Kiêng tuỳ người

Để quyết định lựa chọn chế độ ăn phù hợp, chúng ta cần căn cứ vào tình trạng thể chất của người bệnh. Trong ăn uống, thức ăn được phân thành các dạng hàn, nhiệt, ôn và lương. Đối với người cũng vậy, có người thuộc dạng thể hư, hàn, thực, hoặc nhiệt khác nhau. Tùy vào loại thể của từng người bệnh mà đưa ra chế độ dinh dưỡng đúng, phù hợp:

  • Người thể hàn: là những người dương khí không đủ, nên kiêng các thực phẩm sống và lạnh như các loại dưa và trái cây sống lạnh; các loại rau mát và đồ hải sản mang tính lạnh; hoặc đồ uống lạnh. Những thực phẩm này rất có hại cho tỳ dương, khiến dương khí ngày một suy kiệt và bệnh tình nặng hơn. Bạn nên chọn các thực phẩm bình bổ, giữ ấm cho cơ thể.

thực phẩm cay nóngNgười thể nhiệt nên tránh các loại thực phẩm cay nóng như gừng ,ớt,…

  • Người thể nhiệt: tránh các loại thức ăn cay nóng, nhiều chất béo như gừng, hành, ớt, tỏi, rượu, đồ nướng, thịt chó, thịt dê, thịt gà,…Nếu tiêu thụ quá nhiều những loại thức ăn này sẽ sinh đờm động hỏa, làm hao tán khí huyết, khiến bệnh trầm trọng hơn. Người bệnh nên bổ sung những thực phẩm tươi mát.
  • Người thể hư: là những người thể chất hư nhược, nên chọn những thực phẩm dễ tiêu, chứa các chất thanh đạm có nguồn dinh dưỡng cao. Người bệnh nên kiêng các loại thức ăn chứa nhiều dầu mỡ và hàm lượng chất béo cao như thịt mỡ, các sản phẩm chiên, rán để tránh bị ứ trệ, lưu trữ và khiến bệnh tình thay đổi sang hướng tiêu cực.
  • Người thể thực: là những người có sức khỏe tốt nhưng mới bị ung thư. Bệnh nhân nên hạn chế tiêu thụ các thực phẩm như gà, vịt, cá. Nên kiêng thuốc lá, rượu bia, các thực phẩm có hàm lượng mỡ cao, tránh thói quen ăn uống bừa bãi. Bạn nên bổ sung protein vào chế độ ăn một cách hợp lý.

2.2. Kiêng tuỳ bệnh

Những người bị ung thư có mắc thêm một bệnh lý khác cũng cần phải ăn kiêng:

  • Ung thư kèm viêm loét dạ dày hành tá tràng: kiêng ăn chua, cay, nóng; không ăn quá no hoặc quá đói; không ăn đồ cứng, khó tiêu.

kiêng ăn mặnNgười bệnh ung thư kèm theo huyết áp cao thì nên kiêng ăn mặn

  • Ung thư kèm cao huyết áp: kiêng ăn mặn.
  • Ung thư kèm bệnh tiểu đường: kiêng đường, hạn chế glucid.
  • Ung thư kèm bệnh suy thận: kiêng mỡ động vật, kiêng muối, hoa quả nhiều kali như chuối, nho.
  • Ung thư kèm suy gan: kiêng đạm động vật, đồ chiên rán, nhiều dầu mỡ.

2.3. Kiêng tùy món

Người mắc bệnh ung thư nên kiêng một số loại thực phẩm dưới đây:

  • Các loại đồ uống có ga và cồn: không dùng rượu, bia, nước ngọt đóng chai.
  • Thủy hải sản: tránh các loại hải sản được nuôi gần nơi có chất thải công nghiệp. Hạn chế ăn ốc, trai, hến vì chúng sống dưới bùn có nồng độ chì cao.
  • Thực phẩm chế biến sẵn: kiêng ăn thịt đóng hộp, xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội.
  • Thức ăn lên men: các chất lên men gây nguy cơ cao mắc bệnh ung thư, như dưa muối, giăm-bông, thịt ngâm.
  • Cà phê: những người bị ung thư bàng quang, tuyến tụy không nên uống cà phê.
  • Đồ nướng: không nên ăn đồ nướng, vì trong quá trình nướng sản sinh ra chất formol- một chất gây nên bệnh ung thư.

2.4. Kiêng tùy lúc

Căn cứ vào tình trạng và giai đoạn bệnh để lựa chọn những thực phẩm phù hợp và biết nên tránh ăn những loại thức ăn nào:

  • Khi điều trị bằng hóa trị hoặc xạ trị: có thể gây ra phản ứng giảm bạch cầu. Bạn nên ăn nấm, lươn, baba. Hoặc trong trường hợp đường tiêu hóa bị ảnh hưởng thì nên kiêng rượu, bia, các thức ăn cay nóng.
  • Sau khi điều trị bằng phóng xạ: kiêng ăn các thực phẩm có tính nhiệt như thịt chó, thịt dê,…
  • Sau khi mổ: bồi bổ bằng các thực phẩm thanh bổ và bình hòa, kiêng cay nóng, dầu mỡ và hải sản tanh.

3. Dưỡng chất cần thiết trong bữa ăn hàng ngày của bệnh nhân ung thư

Một số loại dưỡng chất cần đảm bảo trong bữa ăn hàng ngày đối với bệnh nhân ung thư bao gồm:

  • Đạm: Thịt cung cấp cho cơ thể các loại acid amin thiết yếu. Khẩu phần ăn của người bệnh ung thư cần đa dạng và cân đối các loại acid amin, bao gồm các loại thịt màu trắng như thịt gia cầm, các loại thịt đỏ như thịt lợn nạc, thịt bò có nhiều sắt và kẽm,… Các loại tôm, cua, cá, và hải sản cũng là nguồn cung cấp các acid amin và calci cho cơ thể.

Khẩu phần ăn của người bệnh ung thưKhẩu phần ăn của người bệnh ung thư cần đa dạng và cân đối các loại acid amin

  • Tinh bột: Gồm các loại ngũ cốc như: Gạo, ngô, lúa mì, hạt lúa mạch, các loại củ như khoai tây, khoai lang, khoai sọ, sắn…. Tránh các loại thực phẩm chế biến sẵn gây nhiều tác hại cho cơ thể, đồng thời các chất phụ gia, chất bảo quản thực phẩm cũng là một trong những nhân tố góp phần làm tăng tỷ lệ bệnh ung thư.
  • Các chất béo: Là chất cho giá trị năng lượng cao do đó trong khẩu phần ăn hàng ngày cần phải có một hàm lượng Lipid nhất định, trong đó hàm lượng acid béo không no không quá 50% tổng năng lượng.
  • Rau quả: Sử dụng các loại rau củ quả tươi sạch, đảm bảo chất lượng vệ sinh an toàn thực phẩm, bảo quản trong điều kiện lạnh, hạn chế làm mất các vitamin trong quá trình chế biến cũng như sơ chế, bảo quản. Chế độ ăn nhiều rau quả giúp cung cấp các loại vitamin và giúp cơ thể tiêu hoá tốt hơn.

4. Những việc làm đơn giản nhằm đảm bảo an toàn thực phẩm sau điều trị ung thư

Mua sắm thông minh

  • Không mua thực phẩm được lưu trữ hoặc được bày bán trong một khu vực ô uế.
  • Không mua trái cây hoặc rau quả bị bầm tím hoặc bị hư hỏng.
  • Không mua lon có vết nứt, vết lõm hoặc phình.
  • Vào cuối buổi đi chợ, hãy chọn những thực phẩm dễ bị hỏng bởi nhiệt và lưu trữ chúng ở nơi mát hơn trên đường về nhà.

Chuẩn bị và làm sạch thực phẩm cẩn thận

Làm sạch các loại thực phẩmLàm sạch các loại thực phẩm là điều rất quan trọng

  • Rửa sạch tất cả các loại trái cây và rau quả tươi dưới vòi nước, và lau khô bằng khăn sạch hoặc khăn giấy.
  • Làm sạch đầu lon (nước ngọt, bia…) trước khi mở chúng.
  • Sau khi chuẩn bị thức ăn, rửa tay trong 20 giây bằng nước nóng và xà phòng. Đặc biệt chú ý đến khu vực giữa ngón tay và dưới móng tay.
  • Làm sạch đồ dùng và bát đĩa bằng nước nóng và xà phòng.
  • Khử trùng nhà bếp và thớt bằng cách sử dụng 1 muỗng cà phê dạng lỏng chất tẩy trắng không mùi pha vào 1 lít nước.

Ngăn ngừa lây nhiễm chéo

  • Để thịt sống, thịt gia cầm, cá hoặc dạng nước ép của chúng tránh xa các thực phẩm khác. Vi khuẩn có thể lây lan qua tiếp xúc với những thực phẩm này, gây nhiễm bẩn chéo.
  • Không rửa thịt hoặc gia cầm sống vì nó có thể lây lan vi khuẩn sang các vị trí gần đó.
  • Rửa tất cả dụng cụ đã sử dụng để chuẩn bị thực phẩm sống, bao gồm cả thớt và đĩa, trước khi sử dụng chúng cho các thực phẩm khác hoặc thịt nấu chín.
  • Đặt một cái thớt riêng để chuẩn bị thịt, cá và thịt gà chưa nấu chín. Không bao giờ sử dụng nó cho trái cây tươi, rau, hoặc các thực phẩm ăn liền khác.

Vứt bỏ thức ăn cũ

Ăn thực phẩm đóng hộp và đóng gói trước ngày hết hạn.Tiêu thụ thức ăn thừa trong tủ lạnh trong vòng 3 – 4 ngày. Sau thời gian đó, đem nó ra khỏi tủ lạnh và cho vào giỏ rác. Ngay cả khi thực phẩm không có mùi hoặc trông hư hỏng, nó có thể không an toàn. Một số vi khuẩn, như Listeria, có thể phát triển ngay cả trên thực phẩm được bảo quản trong tủ lạnh nếu chúng được giữ quá lâu.

Thận trọng khi đi ăn ngoài

  • Tại các nhà hàng, tránh các bữa tiệc tự chọn và salad, nơi thức ăn được đặt trong một thời gian dài và tiếp xúc với nhiều người. Thực phẩm có thể bị ô nhiễm khi một người nhiễm vi-rút, thường là norovirus, hoặc nhóm vi khuẩn, virus khác.
  • Đặt bất kỳ thực phẩm còn sót lại nào trong bao để mang về, thay vì để nhân viên phục vụ làm điều đó. Làm lạnh thức ăn thừa ngay khi về đến nhà.
  • Chọn nhà hàng sạch sẽ và sẵn sàng chuẩn bị thức ăn khi bạn gọi món.

Nấu thức ăn đến nhiệt độ thích hợp

Chú ý đến nhiệt độChú ý đến nhiệt độ khi chế biến thức ăn

Sử dụng nhiệt kế thực phẩm để kiểm tra nhiệt độ an toàn của tất cả gia cầm và thịt. Ví dụ, một chiếc bánh hamburger nên được nấu ở mức tối thiểu trung bình (160 ̊F hoặc 71 ̊C). Tìm hiểu danh sách về nhiệt độ nấu ăn thích hợp với các món ăn bạn nấu để đảm bảo thức ăn không bị biến chất và giữ trọn dinh dưỡng.

Làm lạnh thức ăn kịp thời

Làm lạnh hoặc đông lạnh thực phẩm dễ hỏng trong vòng 2 giờ sau khi nấu hoặc mua nó (sớm hơn trong thời tiết ấm áp). Nấu ăn đúng cách sẽ tiêu diệt vi khuẩn, nhưng chúng vẫn có thể phát triển trên thực phẩm nấu chín quá lâu. Thực phẩm được bảo quản trong tủ lạnh nên được giữ ở mức dưới 40 ̊F (4 ̊C). Và, thực phẩm được lưu trữ trong tủ đông nên được giữ dưới 32 ̊F (0 ̊C).

Thực phẩm tan băng đúng cách

Rã đôngRã đông và sử dụng đúng cách

Làm tan thực phẩm đông lạnh trong tủ lạnh chậm hơn là ở nhiệt độ phòng. Bạn cũng có thể làm tan thức ăn trong nước sạch thông thường hoặc trong lò vi sóng, nấu ngay sau khi tan.

Tránh một số thực phẩm

Một số thực phẩm có nguy cơ bị nhiễm vi khuẩn cao hơn. Bao gồm:

  • Trái cây và rau quả tươi chưa rửa, đặc biệt là các loại rau lá dễ che giấu bụi bẩn và các chất gây ô nhiễm khác.
  • Rau mầm sống, chẳng hạn như cỏ linh lăng hoặc giá đỗ.
  • Thịt bò sống hoặc chưa nấu chín, đặc biệt là thịt bò xay, hoặc các loại thịt và gia cầm sống hoặc chưa nấu chín khác.
  • Thịt chó nóng lạnh hoặc thịt nguội ăn trưa, bao gồm cả salami khô, chưa nấu chín. Luôn nấu hoặc hâm nóng những thực phẩm này trước khi ăn.
  • Pate lạnh.
  • Động vật có vỏ sống hoặc chưa nấu chín, chẳng hạn như hàu.
  • Cá hun khói.
  • Một số loại cá, cả sống và chín, vì chúng có thể chứa hàm lượng thủy ngân cao.
  • Sushi và sashimi, thường chứa cá sống, cá đông lạnh thương mại. Đặc biệt là những loại có nhãn mác “sushi-grade” or “sashimi-grade ăn an toàn hơn các loại khác, nhưng hãy tư vấn với bác sĩ trước khi ăn.
  • Đồ uống chưa tiệt trùng, chẳng hạn như nước ép trái cây chưa tiệt trùng, sữa tươi, sữa chua thô hoặc rượu táo.
  • Các loại phô mai mềm làm từ sữa chưa tiệt trùng, chẳng hạn như phô mai xanh, Brie, Camembert, feta, phô mai dê, và queso fresco hoặc blanco.
  • Trứng chưa nấu chín, chẳng hạn như luộc mềm, chín tái; trứng sống, chưa tiệt trùng; hoặc thực phẩm làm từ trứng sống, chẳng hạn như bột bánh quy tự làm và sốt mayonnaise tự làm.
  • Salad được chế biến sẵn với trứng, giăm bông, thịt gà hoặc hải sản.

Cẩn thận với nguồn nước

Một số nguồn nước, chẳng hạn như nước giếng, có thể chứa vi khuẩn hoặc hóa chất có hại. Nước máy do cộng đồng cung cấp tốt cho những người khỏe mạnh, nhưng nó không được kiểm tra về độ an toàn cho những người có hệ miễn dịch yếu. Sử dụng bộ lọc nước để loại bỏ các bào tử vi khuẩn cũng như các chất hữu cơ vi lượng và kim loại nặng, để chuẩn bị thức ăn và uống.

Xem thêm: Kết hợp cà phê và chanh liệu có tốt cho sức khoẻ?

Tags

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Close