Sống khoẻ

Cơ chế sản xuất sữa mẹ và các loại sữa mẹ theo từng giai đoạn

Sữa mẹ là thức ăn tốt nhất và cần thiết cho trẻ khi mới ra đời. Sữa mẹ chứa hàm lượng dinh dưỡng đầy đủ, các kháng thể dồi dào, đặc biệt là khả năng biến đổi kỳ diệu để đáp ứng nhu cầu của em bé qua từng thời kỳ.

1. Cơ thể sản xuất sữa mẹ như thế nào?

Quá trình sản xuất sữa mẹ chịu sự tác động của 4 hormone là estrogen, progesterone, prolactin và oxytocin. Cơ chế sản xuất sữa mẹ của cơ thể là tự điều chỉnh hàm lượng các hormone này để sinh sữa. Cụ thể là:

  • Estrogen và Progesterone giúp bầu vú phát triển, sẵn sàng cho việc sản xuất sữa. Hai loại hormone này được giải phóng bởi nhau thai trong quá trình mang thai. Estrogen có chức năng làm tăng kích thước và số lượng ống dẫn sữa, còn progesterone giúp phát triển nang và thùy tuyến sữa. Estrogen và progesterone hàm lượng cao sẽ ức chế sản xuất sữa khi thai nhi còn nằm trong bụng mẹ. Khi em bé chào đời, nhau thai đã bong, hàm lượng các hormone này tự động giảm xuống, báo cho cơ thể biết đã đến thời điểm tạo sữa. Cũng vì vậy, người mẹ cho con bú không nên dùng thuốc tránh thai có chứa estrogen vì sẽ làm giảm lượng sữa mẹ.
  • Prolactin giúp sản xuất sữa. Sau khi em bé chào đời, hàm lượng progestin trong cơ thể người mẹ tăng cao. Mỗi khi người mẹ cho con bú hoặc thực hiện hút sữa, cơ thể sẽ tiết ra prolactin. Sữa được sản xuất sẽ được tích trữ trong các nang sữa. Nếu hàm lượng progestin trong cơ thể quá thấp, nguồn sữa mẹ sẽ giảm. Bởi vậy, người mẹ cần cho trẻ bú hoặc hút sữa ngay sau khi sinh và các khoảng thời gian đều đặn sau đó.
  • Oxytocin giải phóng sữa khỏi bầu ngực. Hormone oxytocin được giải phóng khi em bé bắt đầu kéo núm vú và hút. Oxytocin làm co bóp các cơ quanh nang, đẩy sữa khỏi nang, đi vào các ống sữa, di chuyển tới núm vú và chảy vào miệng bé. Quá trình này được gọi là phản xạ xuống sữa hay tiết sữa. Ngoài tác dụng giải phóng sữa khỏi bầu ngực, oxytocin còn giúp làm co cơ tử cung trong và sau khi sinh, giúp tử cong thu nhỏ về kích thước ban đầu và hạn chế xuất huyết sau sinh. Đồng thời, prolactin và oxytocin còn góp phần khiến người mẹ luôn khao khát được ở bên chăm sóc con.

Phản xạ tiết sữa bắt đầu khi người mẹ cho bé búPhản xạ tiết sữa bắt đầu khi người mẹ cho bé bú

Phản xạ xuống sữa hay tiết sữa là phản xạ có điều kiện, đẩy sữa từ nang, qua ống dẫn tới xoang sữa và núm vú. Phản xạ này bắt đầu vài giây tới vài phút sau khi người mẹ bắt đầu cho bé bú. Phản xạ tiết sữa có thể xảy ra vài lần trong mỗi cữ bú, mẹ có thể cảm thấy râm ran, hơi khó chịu ở ngực hoặc không có cảm giác khác thường nào. Phản xạ này cũng có thể xảy ra ở thời điểm người mẹ nghe thấy tiếng con khóc hoặc nghĩ về bé.

2. Các loại sữa mẹ

Ở tuần đầu sau khi sinh, sữa mẹ liên tục biến đổi công thức để có thể đáp ứng được nhu cầu dinh dưỡng của bé trong giai đoạn tăng trưởng.

2.1. Sữa non

Đây là loại sữa mẹ đặc biệt, chỉ được tiết ra trong 3 – 4 ngày đầu sau sinh. Sữa non sánh đặc, là chất lỏng có màu vàng nhạt hoặc trong, được tuyến vú người mẹ tiết ra với số lượng nhỏ trước khi bước vào giai đoạn cho con bú thực sự. Sữa non chứa ít chất béo nhưng lại giàu protein để giúp bé phát triển một cách nhanh chóng. Sữa non đặc biệt chứa nhiều kháng thể và các yếu tố bảo vệ khỏi các bệnh tiêu chảy nhiễm trùng, vì thế mà nó còn được gọi là “Sữa miễn dịch”.

Sữa non có màu vàng nhạt hoặc trongSữa non có màu vàng nhạt hoặc trong

Trẻ được bú sữa non trong những bữa bú đầu tiên là rất quan trọng, đặc biệt trong vòng 1 giờ đầu sau sinh. Sữa non đã có sẵn trong vú mẹ ngay khi trẻ sinh ra. Không nên cho trẻ bất cứ thức ăn, nước uống nào trước khi trẻ bắt đầu bú mẹ.

2.2. Sữa chuyển tiếp (từ 5 đến 14 ngày sau khi sinh)

Đây là sữa được tiết ra trong giai đoạn ngay sau khi sữa non hết và trước khi sữa trưởng thành bắt đầu được hình thành. Thành phần dinh dưỡng của sữa chuyển tiếp dần trở nên giống sữa trưởng thành và số lượng sữa mẹ cũng tăng lên.

Sữa mẹ được chia thành 3 loại theo từng giai đoạn khác nhauSữa mẹ được chia thành 3 loại theo từng giai đoạn khác nhau

2.3. Sữa trưởng thành (khoảng hai tuần sau khi sinh)

Sữa trưởng thành có chứa khoảng một nửa các protein có trong sữa non và chứa nhiều chất béo hơn sữa non. Trong những tháng đầu đời tốc độ tăng trưởng của trẻ sẽ giảm dần vì vậy hàm lượng protein có trong sữa mẹ cũng sẽ giảm dần kể từ ngày đầu tiên tiết sữa đến suốt quá trình cho con bú để đáp ứng phù hợp với nhu cầu tăng trưởng của bé.

3. Các yếu tố giúp tăng tiết sữa mẹ

3.1. Cho trẻ bú mẹ càng sớm càng tốt

Động tác mút sữa của con sẽ giúp tăng tiết sữa mẹ. Ngay cả khi mẹ chưa có sữa vẫn nên cho trẻ bú để gọi sữa về nhanh và giúp trẻ bú được lượng sữa non đầu tiên vô cùng quý giá. Trẻ càng bú nhiều, lượng sữa mẹ về càng nhiều do sữa mẹ được bài tiết theo cơ chế phản xạ. Khi trẻ bú, xung động cảm giác sẽ truyền từ vú lên não, não sẽ kích thích tuyến yên sản xuất ra hormon prolactin và oxytocin. Trong đó:

  • Prolactin giúp kích thích các tế bào tiết sữa sản xuất ra sữa, tăng phản xạ tạo sữa
  • Oxytonic giúp co các cơ xung quanh nang sữa để dẫn sữa ra núm vú, tăng phản xạ tống sữa .

Động tác mút sữa của bé sẽ làm tăng tiết sữaĐộng tác mút sữa của bé sẽ làm tăng tiết sữa

Ngoài ra, khi cho con bú, người mẹ nên nghĩ về con bằng tình yêu thương, sự thoải mái. Tâm lý này giúp kích thích oxytocin, có lợi cho việc tiết sữa. Ngược lại, nếu mẹ cho con bú trong trạng thái tự ti, lo lắng, nghĩ sữa mình không tốt sẽ cản trở phản xạ này.

Lưu ý: Cho trẻ bú theo nhu cầu, không nên hạn chế lượng bú của trẻ. Khi trẻ no trẻ sẽ tự nhả vú ra.

3.1. Làm trống bầu sữa sau khi cho con bú

Hút cạn bầu sữa là cách giúp mẹ nhiều sữa nhờ kích thích giúp lượt sữa tiếp theo mau về. Người mẹ nên cho con bú khoảng 20 – 30 phút/lần, tùy theo lực bú của trẻ. Trẻ có thể bị xao nhãng trong việc bú mẹ, vừa bú vừa chơi, ngó nghiêng xung quanh. Tốt nhất, mẹ nên cho trẻ bú ở nơi yên tĩnh, vắng người, không có ai nói chuyện, như vậy trẻ sẽ tập trung vào việc bú.

Mẹ nên cho con bú đúng cách, bú hết bầu này mới chuyển sang bầu khác để tận dụng hết nguồn sữa trong bầu ngực của mẹ. Nhất là khi lượng sữa cuối bầu chứa rất nhiều chất béo giúp trẻ tăng cân.

Hút sữa còn dư sau khi trẻ bú xongHút sữa còn dư sau khi trẻ bú xong

Nếu trẻ bú xong mà vẫn cảm thấy còn sữa trong ngực thì mẹ nên dùng máy hút sữa vắt hết ra. Có thể trữ đông lượng sữa này để dành cho bé dùng lần sau.

Nếu sữa mẹ quá ít không đáp ứng đủ nhu cầu của trẻ thì nên cho trẻ bú mẹ trước, khi đã bú kiệt cả hai bầu thì mới cho trẻ ăn thêm sữa công thức.

3.3. Chế độ ăn uống đầy đủ dinh dưỡng, khoa học

Có rất nhiều thực phẩm giúp tăng tiết sữa mẹ như: đu đủ xanh, cháo, chè vừng đen, ngũ cốc, quả sung… Người mẹ có thể tăng cường các loại thực phẩm này trong bữa ăn hàng ngày.

Chế độ ăn uống ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa của mẹChế độ ăn uống ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa của mẹ

Ngoài việc ăn gì để tăng chất lượng sữa mẹ, mẹ cần đảm bảo chế độ dinh dưỡng hợp lý, đa dạng thực phẩm cũng rất quan trọng cho việc có lượng sữa dồi dào và đầy đủ chất, giúp trẻ mau lớn, khỏe mạnh. Người mẹ cần ăn đủ 4 nhóm chất: chất đạm, chất béo, chất đường bột, vitamin và các loại rau củ quả.

3.4. Uống nhiều nước mỗi ngày

Uống nhiều nước giúp tăng tiết sữa mẹUống nhiều nước giúp tăng tiết sữa mẹ

Mỗi ngày, người mẹ nên uống khoảng từ 2 – 3 lít nước, bao gồm cả nước lọc, nước canh, nước hoa quả, sữa… Nên uống một cốc nước ấm trước khi cho con bú hoặc trước khi vắt sữa. Trước khi đi ngủ nên uống một ly sữa ấm. Ngoài ra, có thể uống các loại nước lợi sữa như: nước bồ công anh, nước chè vằng…

3.5. Giữ tinh thần vui vẻ, thoải mái, ngủ đủ giấc

Tinh thần thoải mái, sức khỏe ổn định là điều kiện cần thiết để đảm bảo lượng sữa của mẹ. Như đã nói ở trẻ, tâm lý có thể ảnh hưởng đến phản xạ tống sữa. Mẹ càng vui vẻ, lạc quan lượng sữa càng nhiều và ngược lại.

Xem thêm: Sữa mẹ có màu và vị như thế nào? Tại sao nên nuôi con bằng sữa mẹ?

Tags

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Close