Dinh dưỡng

Những yếu tố ảnh hưởng đến quá trình tiết sữa mẹ?

Các chuyên gia dinh dưỡng khuyến cáo, trẻ nhỏ nên được bú sữa mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu và nên duy trì cho đến khi trẻ được 24 tháng tuổi. Trong đa số trường hợp, sữa mẹ sẽ được sản xuất dựa trên nhu cầu thực tế của bé. Bé càng bú thường xuyên và hiệu quả bao nhiêu thì cơ thể mẹ càng tạo ra nhiều sữa bấy nhiêu.

1. Sữa mẹ được sản xuất như thế nào?

1.1. Giải phẫu tuyến vú

 của phụ nữ là bộ phận có thành phần cấu trúc phức tạp, bao gồm mô mỡ, các tuyến và các mô liên kết, cũng như các thùy, tiểu thùy, các ống tuyến, các hạch bạch huyết, hệ thống mạch máu và dây chằng.

Tính từ ngoài vào trong, vú gồm có 5 lớp: da, mỡ dưới da và tổ chức liên kết, dây chằng cooper treo vú, mô tuyến và mô sau tuyến. Mô tuyến được chia thành 15 – 20 thùy, sắp xếp theo hình nan hoa, tập trung về núm vú. Mỗi thùy gồm 38 – 80 tiểu thùy và mỗi tiểu thùy đều có nhiều nang sữa.

Tuyến vú ở phụ nữTuyến vú ở phụ nữ có cấu tạo phức tạp

Sữa sẽ từ các tiểu thùy đổ vào các ống góp ở mỗi thùy (có đường kính khoảng 2mm) rồi đi tới các xoang chứa sữa dưới quầng vú (có đường kính 5 – 8mm). Có tất cả 5 – 10 ống dẫn sữa mở ra ở núm vú. Cũng do cấu tạo đặc biệt của tuyến vú nên tình trạng tắc tia sữa có thể xảy ra ở một hay nhiều nang sữa, một hay nhiều tiểu thùy và một hay nhiều thùy tuyến vú.

1.2. Thời gian sản xuất sữa mẹ

Khi mang thai, ngực của người mẹ bước vào giai đoạn sẵn sàng để sản xuất sữa. Sữa non được cơ thể mẹ sản xuất từ quý 2 của thai kỳ tới sau khi trẻ ra đời khoảng 2 – 4 ngày. Sữa non có đặc điểm là có màu vàng, đặc dính, rất giàu dinh dưỡng và các kháng thể.

Sau khi bé ra đời, nhau thai đã bong, cơ thể mẹ bắt đầu sản xuất nhiều sữa hơn. Sau khoảng 5 – 14 ngày từ khi bé ra đời, cơ thể mẹ sản xuất sữa chuyển tiếp. Từ ngày thứ 14 trở đi, lượng sữa cơ thể mẹ tiết ra sẽ tiếp tục tăng, đổi màu trắng và loãng hơn, gọi là sữa trưởng thành.

1.3. Quá trình sản xuất sữa mẹ

Quá trình tiết sữa mẹQuá trình tiết sữa mẹ chịu tác động của 4 loại hormone khác nhau

Quá trình sản xuất sữa mẹ chịu sự tác động của 4 hormone là estrogen, progesterone, prolactin và oxytocin. Cơ chế sản xuất sữa mẹ của cơ thể là tự điều chỉnh hàm lượng các hormone này để sinh sữa. Cụ thể là:

  • Estrogen và Progesterone giúp bầu vú phát triển, sẵn sàng cho việc sản xuất sữa. Hai loại hormone này được giải phóng bởi nhau thai trong quá trình mang thai. Estrogen có chức năng làm tăng kích thước và số lượng ống dẫn sữa, còn progesterone giúp phát triển nang và thùy tuyến sữa. Estrogen và progesterone hàm lượng cao sẽ ức chế sản xuất sữa khi thai nhi còn nằm trong bụng mẹ. Khi em bé chào đời, nhau thai đã bong, hàm lượng các hormone này tự động giảm xuống, báo cho cơ thể biết đã đến thời điểm tạo sữa. Cũng vì vậy, người mẹ cho con bú không nên dùng thuốc tránh thai có chứa estrogen vì sẽ làm giảm lượng sữa mẹ.
  • Prolactin giúp sản xuất sữa. Sau khi em bé chào đời, hàm lượng progestin trong cơ thể người mẹ tăng cao. Mỗi khi người mẹ cho con bú hoặc thực hiện hút sữa, cơ thể sẽ tiết ra prolactin. Sữa được sản xuất sẽ được tích trữ trong các nang sữa. Nếu hàm lượng progestin trong cơ thể quá thấp, nguồn sữa mẹ sẽ giảm. Bởi vậy, người mẹ cần cho trẻ bú hoặc hút sữa ngay sau khi sinh và các khoảng thời gian đều đặn sau đó.
  • Oxytocin giải phóng sữa khỏi bầu ngực. Hormone oxytocin được giải phóng khi em bé bắt đầu kéo núm vú và hút. Oxytocin làm co bóp các cơ quanh nang, đẩy sữa khỏi nang, đi vào các ống sữa, di chuyển tới núm vú và chảy vào miệng bé. Quá trình này được gọi là phản xạ xuống sữa hay tiết sữa. Ngoài tác dụng giải phóng sữa khỏi bầu ngực, oxytocin còn giúp làm co cơ tử cung trong và sau khi sinh, giúp tử cong thu nhỏ về kích thước ban đầu và hạn chế xuất huyết sau sinh. Đồng thời, prolactin và oxytocin còn góp phần khiến người mẹ luôn khao khát được ở bên chăm sóc con.

Phản xạ xuống sữa hay tiết sữa là phản xạ có điều kiện, đẩy sữa từ nang, qua ống dẫn tới xoang sữa và núm vú. Phản xạ này bắt đầu vài giây tới vài phút sau khi người mẹ bắt đầu cho bé bú. Phản xạ tiết sữa có thể xảy ra vài lần trong mỗi cữ bú, mẹ có thể cảm thấy râm ran, hơi khó chịu ở ngực hoặc không có cảm giác khác thường nào. Phản xạ này cũng có thể xảy ra ở thời điểm người mẹ nghe thấy tiếng con khóc hoặc nghĩ về bé.

2. Các yếu tố làm giảm tiết sữa mẹ

Những yếu tố làm giảm tiết sữa mẹ có thể bao gồm:

2.1. Căng thẳng, mệt mỏi

Phụ nữ sau sinh không thể tránh khỏi những căng thẳng, mệt mỏi trong quá trình chăm sóc trẻ, đối mặt với sự thay đổi lớn trong cuộc sống hay áp lực từ vấn đề tài chính.

Căng thẳng, mệt mỏiCăng thẳng, mệt mỏi là nguyên nhân chính làm giảm tiết sữa ở bà mẹ sau sinh

Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến tình trạng giảm tiết sữa ở mẹ sau sinh. Vì thế, người mẹ cần giữ cho tinh thần thoải mái, không nên làm việc quá sức, thường xuyên trao đổi và tâm sự với người thân trong gia đình, đặc biệt là người chồng của mình để tránh bị stress, nặng nề về tâm lý.

2.2. Sức khỏe không ổn định

Sức khỏe của mẹ giảm sút cũng là nguyên nhân làm giảm tiết sữa mẹ. Ví dụ như: ốm sốt, cảm cúm, viêm họng hay các bệnh lý nghiêm trọng khác. Ngay khi nhận thấy các dấu hiệu bất thường của cơ thể, người mẹ nên đi khám bác sĩ và có các biện pháp cải thiện sức khỏe kịp thời, vừa không khiến mẹ mệt mỏi, vừa đảm bảo lượng sữa, chất lượng sữa cho con bú.

2.3. Dùng quá nhiều caffein

Caffein là thủ phạm gây giảm tiết sữa mẹ. Nếu người mẹ sử dụng đồ uống chứa caffein như: cà phê, trà, socola… với lượng vừa phải thì không gây ra ảnh hưởng gì rõ rệt. Nhưng nếu sử dụng với lượng nhiều và liên tục sẽ khiến cơ thể bị mất nước, đồng thời tiết ít sữa hơn.

caffeinPhụ nữ cho con bú không nên sử dụng caffein

Ngoài ra, caffein có thể truyền từ mẹ sang con thông qua sữa mẹ, khiến trẻ bị mất ngủ và quấy khóc. Do đó, người mẹ cần cân nhắc kỹ trước khi sử dụng.

2.4. Hút thuốc lá

Thuốc lá gây cản trở quá trình giải phóng oxytocin khỏi cơ thể. Đây là một loại hormon kích thích phản xạ xuống sữa, giải phóng sữa từ ngực của mẹ.

Tốt nhất, người mẹ trong thời gian cho con bú không nên hút thuốc, đặc biệt là khi hút thuốc gần con hoặc tiếp xúc với con ngay sau khi hút thuốc có thể khiến trẻ bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

2.5. Uống nhiều rượu, bia

Cồn trong rượu, bia cũng là một trong những nguyên nhân mẹ ít sữa. Ngoài ra, cồn cũng làm thay đổi vị của sữa, có thể khiến trẻ chán ăn, bú ít đi. Cồn thông qua sữa mẹ truyền sang con có thể khiến trẻ bị chậm phát triển.

2.6. Sử dụng một số loại thuốc

Quá trình nuôi con bằng sữa mẹ có thể kéo dài từ 1 – 2 năm. Trong khoảng thời gian đó, rất có thể người mẹ gặp các vấn đề về sức khỏe cần uống thuốc. Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa như: testosteron, pseudoephedrin, estrogen, progestin, và các dẫn xuất ergot như bromocriptin, ergotamin, cabergolin,…

thuốcMột số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến khả năng tiết sữa

Trước khi sử dụng bất cứ loại thuốc nào cần đọc kỹ hướng dẫn sử dụng và khuyến cáo của nhà sản xuất dành cho phụ nữ đang cho con bú. Tuyệt đối không được tự ý uống thuốc bừa bãi.

2.7. Các loại thảo dược và đồ cay nóng

Một số loại thảo dược thông dụng như: rau thơm, rau mùi tây, rau bạc hà… tưởng chừng như vô hại nhưng lại có thể khiến lượng sữa của mẹ tiết ra giảm một cách đáng kể.

2.8. Sử dụng thuốc tránh thai

Chị em sau sinh thường sử dụng thuốc tránh thai để không mang thai quá sát nhau. Thuốc tránh thai có chứa estrogen có thể gây giảm tiết sữa mẹ, chỉ nên sử dụng thuốc tránh thai progesterone.

2.9. Có thai

hormone trong cơ thể thay đổiPhụ nữ mang thai khiến hormone trong cơ thể thay đổi, có thể làm giảm tiết sữa

Phụ nữ có thai trong thời kỳ cho con bú sẽ khiến hormon thay đổi. Sự thay đổi này có thể làm giảm tiết sữa.

2.10. Chế độ ăn uống không hợp lý

Nhiều bà mẹ vẫn có đủ sữa cho con bú ngay cả khi ăn uống không đầy đủ. Nhưng việc thiếu chất dinh dưỡng và nước có thể làm giảm tiết sữa mẹ ở rất nhiều trường hợp khác. Tốt nhất, chị em nên có chế độ ăn uống khoa học, đảm bảo sức khỏe của mẹ và nguồn dinh dưỡng trong sữa mẹ cho con.

Xem thêm: Muốn làm tăng tiết sữa mẹ, phải làm sao?

Tags

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *

Close